Alan Adı Yaşam Döngüsünü Anlamak

Bir alan adını aslında hiçbir zaman tamamen satın almazsınız; onu genellikle bir ile on yıl arasında değişen bir süre için kiralarsınız. Bu süre dolduğunda ne olacağına ise kayıt otoritesi (registry) ve aracı kayıt firması (registrar) karar verir. İster şirketinizin web sitesini korumaya çalışın, ister müşterilerinizin alan adı portföyünü yönetin, isterseniz de başkasına ait bir alan adının boşa düşmesini bekleyin, alan adı yaşam döngüsünü bilmek ciddi fark yaratır. Bu rehberde her aşamayı sırasıyla ele alıyor, WHOIS ve RDAP kayıtlarında gördüğünüz EPP durum kodlarını açıklıyor ve her noktada hâlâ neler yapabileceğinizi gösteriyoruz.

Yaşam döngüsünü kim yönetir?

Bir alan adının kaderini üç taraf belirler. Kayıt otoritesi (registry) uzantının kendisini işletir; örneğin .com ve .net uzantılarını Verisign yönetir. Kayıt firması (registrar) alan adını satın aldığınız şirkettir; Namecheap, GoDaddy, Porkbun, Cloudflare Registrar veya Türkiye'deki yetkili kayıt kuruluşları bunlara örnektir. Alan adı sahibi (registrant) ise kayıtta adı geçen kişi ya da kurumdur.

Genel uzantılarda (gTLD) temel kuralları ICANN, kayıt firmalarıyla yaptığı sözleşmeler ve Süresi Dolan Kayıtların Kurtarılması Politikası (ERRP) aracılığıyla belirler. Registry ve registrar bu sınırlar içinde kendi politikalarını ekler. .tr, .de veya .uk gibi ülke kodlu uzantılar (ccTLD) ise ICANN sözleşmelerine aynı şekilde bağlı değildir; bu yüzden takvimleri oldukça farklı olabilir.

Aşamalara genel bakış

Aşağıdaki tablo tipik bir .com alan adının yaşam döngüsünü gösteriyor. Kesin süreler kayıt firmasına göre değişir; bu nedenle değerleri garanti değil, yaygın aralıklar olarak düşünün.

1. aşama: Tescil ve aktif dönem

Bir alan adı ilk kez kaydedildiğinde registry bir bitiş tarihi belirler ve beş günlük kısa bir ekleme ek süresi (add grace period) başlatır; bu dönem addPeriod durumuyla gösterilir. Bu süre içinde kayıt firması yeni kaydı silip ücretini geri alabilir. Yeni kaydedilmiş bazı alan adlarının birkaç gün içinde ortadan kaybolmasının nedeni budur.

Sürenin geri kalanında alan adı aktiftir. Kayıt firmalarının çoğu güvenlik amacıyla varsayılan olarak clientTransferProhibited kilidini uygular; clientDeleteProhibited veya clientUpdateProhibited durumlarını da görebilirsiniz. Bunlar uyarı değil, koruma amaçlı durumlardır. Bu dönemde istediğiniz zaman yenileme yapabilirsiniz; çoğu gTLD'de eklenen yıllar mevcut bitiş tarihine eklenir ve toplam süre en fazla on yıl olabilir.

Hatırlatma e-postaları zorunludur ama güvenilir değildir

ICANN kurallarına göre kayıt firmaları, bitiş tarihinden yaklaşık bir ay ve bir hafta önce ve sürenin dolmasından kısa süre sonra hatırlatma göndermek zorundadır. Ancak bu e-postalar çoğu zaman kullanılmayan bir gelen kutusuna, spam klasörüne ya da şirketten ayrılmış bir çalışanın adresine gider. İşletmelerin alan adı kaybetmesinin en yaygın nedeni yalnızca bu e-postalara güvenmektir.

2. aşama: Sürenin dolması ve ek süre

Bitiş tarihi geldiğinde Verisign gibi bir gTLD registry'si alan adını otomatik olarak yeniler ve ücreti kayıt firmasından tahsil eder. Böylece registry tarafında 45 güne kadar sürebilen otomatik yenileme ek süresi (auto-renew grace period) başlar. Alan adını silip ücretini geri almadan önce size ne kadar süre tanıyacağına ise kayıt firması karar verir.

Uygulamada birçok kayıt firması 30 ile 40 gün arasında bir ek süre tanır, ancak bazıları daha kısa tutar. ICANN'in ERRP kuralı, süre dolduktan sonra alan adı sahibinin en az sekiz gün üst üste yenileme yapabilmesini garanti eder ve sahibinin durumu fark etmesi için bu dönemin bir kısmında web sitesi ile e-postanın çalışmamasını şart koşar. Süresi dolan alan adlarında sık sık clientHold durumunu ya da bir park sayfasını görmenizin nedeni budur.

Web siteniz ve e-postanız ne olur?

Kayıt firması clientHold uyguladığında veya ad sunucularını değiştirdiğinde siteniz yayından kalkar, gelen e-postalar geri dönebilir. Yenileme yaptığınızda hizmet, DNS önbelleğine bağlı olarak genellikle birkaç dakika ile birkaç saat içinde geri gelir. Unutulmuş bir yenilemeyi düzeltmenin en kolay ve en ucuz zamanı bu aşamadır.

Ek süre içindeki kayıt firması açık artırmaları

Büyük kayıt firmalarının çoğu, ek süredeki alan adlarını kendi ikinci el pazarlarında listeler. GoDaddy Auctions, NameJet ve Dynadot bunun bilinen örnekleridir. Açık artırmayı biri kazanır ve eski sahibi yenileme yapmazsa alan adı silinmeye gitmek yerine kazanan kişiye devredilir. Bazı alan adlarının hiçbir zaman herkese açık şekilde düşmemesinin nedenlerinden biri budur.

3. aşama: Redemption (kurtarma) dönemi

Kayıt firması ek sürenin sonunda alan adını silerse registry onu 30 günlük redemption grace period (RGP) dönemine alır. Durum redemptionPeriod olarak değişir ve alan adı artık hiç çözümlenmez.

Bu aşamada alan adını yalnızca son sahibi, aynı kayıt firması üzerinden geri alabilir. Geri yükleme için yenileme ücretine ek olarak bir geri yükleme ücreti (restore fee) ödenir. Bu ücret firmadan firmaya çok değişir ve perakende fiyatlarda genellikle 80 ile 250 ABD doları civarındadır; yani unutulan 10 dolarlık bir yenileme pahalı bir hataya dönüşebilir. Geri yükleme talebi gönderildikten sonra registry işlemi tamamlayana kadar kısa bir süre pendingRestore durumunu görebilirsiniz.

Her uzantıda redemption dönemi yoktur. gTLD'lerin çoğunda bulunur, fakat pek çok ccTLD kendi süreçlerini uygular ve bazı yeni gTLD'ler farklı ücretler belirler. Alan adı sizin için önemliyse mutlaka ilgili registry politikasını kontrol edin.

4. aşama: Silinme bekleniyor (pendingDelete)

Redemption dönemi geri yükleme yapılmadan biterse alan adı beş gün sürecek pendingDelete durumuna geçer. Bu durum kesindir: Bu noktadan sonra hiçbir kayıt firması, destek ekibi ya da ödeme alan adını eski sahibine geri döndüremez.

Alan adını almak isteyenler için pendingDelete, düşüşün yaklaştığını gösteren işarettir. Bu aşamanın süresi sabit olduğundan düşme tarihi oldukça net hesaplanabilir ve backorder servisleri kayıt denemelerine hazırlanmaya başlar.

5. aşama: Düşme ve yeniden kayıt

pendingDelete sona erdiğinde registry alan adını siler ve alan adı yeniden kayda açılır. .com ve .net için Verisign silme işlemlerini her gün toplu olarak yapar; bu işlem genellikle ABD Doğu saatiyle öğleden sonra başlar. Değerli alan adları, çok sayıda kayıt firması bağlantısına sahip drop-catch servisleri tarafından çoğu zaman saniyenin çok küçük bir kesrinde kaydedilir.

Kimse yakalamazsa alan adı boşta kalır ve herkes onu herhangi bir kayıt firmasından normal fiyatla kaydedebilir. Bu kritik anda rekabet etmek için ayrı bir backorder stratejisi gerekir.

Ülke kodlu uzantılar nasıl farklılaşır?

Ülke kodlu alan adları ulusal kayıt otoriteleri tarafından yönetilir ve takvimleri büyük farklılıklar gösterir. Birkaç örnek:

• .tr: TRABIS sistemine geçişten sonra kurallar ulusal otorite ve yetkili kayıt kuruluşları tarafından belirleniyor; kesin süreleri mutlaka kayıt firmanızdan teyit edin.
• .uk (Nominet): süresi dolan alan adları yaklaşık 30 gün sonra askıya alınır, yenilenmezse genellikle bitiş tarihinden 90 gün kadar sonra iptal edilir.
• .de (DENIC): yenileme süreci büyük ölçüde kayıt firmasına bağlıdır ve silinen alan adları ICANN'in redemption modeline değil, DENIC'in kendi prosedürlerine tabidir.

Kısacası, portföyünüzdeki her uzantıya .com takviminin uyduğunu varsaymayın.

Alan adlarınızı korumak için pratik kontrol listesi

1. Otomatik yenilemeyi açın ve kayıtlı kredi kartınızın alan adından önce süresinin dolmayacağından emin olun.
2. Kişiye değil role bağlı bir e-posta adresi kullanın (ör. alanadi@sirketiniz). Böylece hatırlatmalar tek bir kişiye bağlı kalmaz.
3. Önemli alan adlarını birkaç yıllığına yenileyin; yönetmeniz gereken yenileme sayısı azalır.
4. Transfer kilidini açık tutun ve kayıt firması hesabınızda iki adımlı doğrulamayı kullanın.
5. Bitiş tarihlerini kayıt firmanızdan bağımsız olarak takip edin. Ayrı bir izleme listesi, firma e-postaları işe yaramadığında sorunu yakalar.
6. Durum kodlarını düzenli kontrol edin. Aniden clientHold, redemptionPeriod veya pendingDelete görürseniz hemen harekete geçmeniz gerekir.

TLDix tam da bu iş için geliştirildi. Alan adlarınızı alan adı panelinizdeki izleme listesine eklediğinizde, son tarihten çok önce süre dolumu uyarıları alırsınız; SSL ve hosting yenilemelerini de aynı yerden takip edebilirsiniz. Herhangi bir alan adının güncel durumunu görmek istediğinizde hızlı bir WHOIS ve RDAP sorgusu bitiş tarihini, kayıt firmasını ve EPP durum kodlarını tek ekranda gösterir.

WHOIS ve RDAP kayıtlarında yaşam döngüsü sinyalleri

WHOIS ve onun modern halefi RDAP, bir alan adının döngünün hangi noktasında olduğunu anlamak için gereken verileri sunar. Şu alanlara dikkat edin:

• Registry bitiş tarihi: registry'de kayıtlı resmi bitiş tarihidir. Otomatik yenilemeden sonra bu tarih, sahibi ödeme yapmamış olsa bile bir sonraki yılı gösterebilir.
• Alan adı durumu: bir veya birden fazla EPP kodu içerir. autoRenewPeriod, redemptionPeriod ve pendingDelete alan adını belirli bir aşamaya yerleştirir.
• Güncellenme tarihi: bitiş tarihine yakın bir değişiklik genellikle silme ya da askıya alma gibi bir kayıt firması işlemine işaret eder.
• Kayıt firması: alan adını kurtarmaya çalışan sahip iseniz kiminle iletişime geçmeniz gerektiğini gösterir.

Kendi alan adlarınız yerine başkalarına ait alan adlarını takip ediyorsanız, TLDix'teki süresi dolan alan adları listesi döngünün son aşamalarına yaklaşan alan adlarını fark etmenize yardımcı olur.