Yeni Başlayanlar İçin Alan Adı Rehberi

Her web sitesi, online mağaza ve kurumsal e-posta adresi bir alan adına dayanır. Alan adı, insanların yazdığı, paylaştığı ve hatırladığı adrestir; pek çok küçük işletme için de sahip olunan en değerli dijital varlıktır. Buna rağmen temel konular çoğu zaman karışık anlatılır. Yeni başlayanlar alan adını hostingle karıştırır, alan adını bir ajansın hesabına kaydettirir ya da yenileme e-postası artık kullanılmayan bir adrese gittiği için alan adını kaybeder. Bu rehberde alan adının ne olduğunu, arka planda nasıl çalıştığını, ilk alan adınızı nasıl kaydedip koruyacağınızı adım adım anlatıyoruz.

Alan adı tam olarak nedir?

İnternetteki bilgisayarlar birbirini IP adresleriyle bulur. Bu adres IPv4’te 192.0.2.10 gibi, IPv6’da ise çok daha uzun bir dizi şeklindedir. Bu sayıları hatırlamak zordur, üstelik site başka bir sunucuya taşındığında değişebilir. Alan adı ise ornek.com gibi okunabilir bir etikettir ve bu sayılara yönlendirilir. Biri tarayıcıya alan adınızı yazdığında, arka plandaki bir sorgu sistemi bu ismi doğru adrese çevirir.

IP adresini bir binanın tam GPS koordinatı, alan adını da o binanın sokak adresi gibi düşünebilirsiniz. Ziyaretçilerin yalnızca sokak adresini bilmesi yeterlidir. Başka bir binaya taşındığınızda adresin nereyi gösterdiğini güncellersiniz ve herkes sizi yine bulur.

Bir alan adının bölümleri

Alan adları sağdan sola, en genel seviyeden en özel seviyeye doğru okunur. Her seviye bir noktayla ayrılır.

ornek.com alan adını kaydettiğinizde, altındaki www, blog veya mail gibi tüm alt alan adlarını da kontrol edersiniz; bunları ayrıca satın almanız gerekmez. Uzantılar ise başlı başına bir konudur. Genel ve ülke kodlu uzantılar arasındaki farkları alan adı uzantıları rehberimizde bulabilirsiniz.

İsimlere ilişkin teknik kurallar

• Her etiket harf, rakam ve kısa çizgi (-) içerebilir, ancak kısa çizgiyle başlayamaz veya bitemez.
• Tek bir etiket en fazla 63 karakter, alan adının tamamı ise en fazla 253 karakter olabilir.
• Alan adları büyük-küçük harfe duyarlı değildir: Ornek.com ile ornek.com aynıdır.
• Uluslararası alan adları (IDN) ü, ş, ç veya ğ gibi karakterlere izin verir. Bunlar arka planda xn-- ile başlayan ve Punycode adı verilen ASCII biçiminde saklanır. Örneğin “şirket” gibi Türkçe karakterli bir isim teknik olarak bu biçime dönüştürülür.

Türkçe karakterli bir alan adı almayı düşünüyorsanız, ziyaretçilerin bir kısmının klavyesinde bu harflerin olmayabileceğini ve e-posta adreslerinde bazı sistemlerin IDN’leri hâlâ sorunlu işleyebileceğini unutmayın. Çoğu marka, Türkçe karakterli sürümü ek olarak alıp ana siteye yönlendirmeyi tercih eder.

DNS bir ismi web sitesine nasıl bağlar?

Alan Adı Sistemi (DNS), isimleri adreslere çeviren dağıtık bir rehberdir. Bir ziyaretçi sitenizi açtığında cihazı, genellikle internet servis sağlayıcısının ya da herkese açık bir DNS hizmetinin çalıştırdığı bir çözümleyiciye (resolver) sorar. Çözümleyici hiyerarşide aşağı doğru ilerler: kök sunucular TLD sunucularını gösterir, TLD sunucuları alan adınızın yetkili isim sunucularını gösterir ve sizin isim sunucularınız da asıl kaydı döndürür.

Trafiğin nereye gideceğini girdiğiniz kayıtlar belirler. A kaydı bir IPv4 adresini, AAAA kaydı IPv6 adresini gösterir; CNAME başka bir isme takma ad oluşturur, MX e-postalarınızı hangi sunucuların alacağını belirtir, TXT ise SPF gibi doğrulama ve spam önleme bilgilerini taşır. Yanıtlar, kaydın TTL değeriyle belirlenen bir süre boyunca önbellekte tutulur. DNS değişikliklerinin her yerde görünmesinin dakikalar hatta saatler sürmesinin nedeni budur. Daha ayrıntılı bilgi için DNS kayıtlarının temelleri yazımıza göz atabilirsiniz.

Alan adı, DNS ve hosting: üç farklı şey

Yeni başlayanların en sık yaptığı hata, alan adını ve web sitesini tek bir ürün sanmaktır. Aynı firma birlikte satsa bile bunlar ayrı hizmetlerdir.

Bu rolleri net ayırmak size özgürlük kazandırır. Alan adınızı değiştirmeden, yalnızca DNS kayıtlarını güncelleyerek hosting firmanızı değiştirebilirsiniz. Web sitenize dokunmadan alan adını başka bir kayıt firmasına transfer edebilirsiniz. Bir hosting hesabı kapansa bile, sizin adınıza kayıtlı olduğu sürece alan adı size ait olmaya devam eder.

Alan adı sistemini kimler yönetir?

Sorumluluk birkaç kurum arasında paylaşılır. Kimin ne yaptığını bilmek, bir sorun çıktığında doğru yere başvurmanızı sağlar.

• ICANN, küresel isim alanını koordine eder ve .com, .org gibi genel uzantılar için politikaları belirler. Kök bölgeyi (root zone) yönetme işlevi IANA olarak bilinir.
• Kayıt otoriteleri (registry) tek tek uzantıları işletir ve kayıtlı isimlerin resmi listesini tutar. .com’u Verisign, .de’yi DENIC, .es’i Red.es yönetir. .tr alan adları ise Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK) tarafından TRABIS sistemi üzerinden yönetilir.
• Kayıt firmaları (registrar) alan adını satın aldığınız şirketlerdir. ICANN tarafından akredite edilir veya ülke kodlu uzantının otoritesinden yetki alır ve kaydınızı registry’ye iletir.
• Kayıt sahibi (registrant) sizsiniz: ismi kullanma hakkını elinde tutan kişi ya da kuruluş.

Bazı hosting firmaları ve web ajansları bir kayıt firmasının bayisi olarak çalışır. Bunda sakınca yoktur, ancak alan adında kayıt sahibi olarak ajansın değil, sizin veya şirketinizin göründüğünden emin olun.

İyi bir alan adı nasıl seçilir?

İyi bir isim kolay söylenir, kolay yazılır ve yaptığınız işle açıkça ilişkilidir. Birkaç pratik öneri:

1. Kısa ve telaffuzu kolay tutun. Telefonda harf harf kodlamanız gerekiyorsa, mutlaka yanlış yazılacaktır.
2. Kısa çizgi ve rakamlardan kaçının. Markanızın parçası değilse, insanlar “4” mü yoksa “dört” mü yazacağını unutur.
3. Önce marka tescillerini kontrol edin. Başkasının markasıyla aynı bir ismi kaydetmek UDRP gibi uyuşmazlık süreçlerine yol açabilir ve alan adını kaybedebilirsiniz.
4. Uzantıyı hedef kitlenize göre seçin. .com küresel ölçekte işe yarar; .com.tr veya .tr gibi ülke kodlu bir uzantı yerel varlığa işaret eder.
5. Geleceği düşünün. Tek bir ürüne veya şehre bağlı bir isim, işletme büyüdüğünde sizi kısıtlayabilir.

Fikir bulmakta zorlanırsanız TLDix alan adı üretici size kombinasyonlar önerebilir; alan adı sorgulama aracıyla da hangilerinin hâlâ boşta olduğunu görebilirsiniz.

İlk alan adınızı kaydetmek

Kayıt işleminin kendisi yalnızca birkaç dakika sürer:

1. İstediğiniz ismi sorgulayın ve boşta olduğunu doğrulayın.
2. Kayıt süresini seçin. Çoğu uzantı bir ile on yıl arasında kayda izin verir.
3. İletişim bilgilerinizi doğru girin. Kayıt sahibi adı ve e-posta adresi önemlidir, çünkü sahipliği doğrulamak ve transferleri onaylamak için kullanılır.
4. Kayıt firmanız sunuyorsa WHOIS gizliliğini açın, böylece kişisel bilgileriniz herkese açık görünmez.
5. İsim sunucularını veya DNS kayıtlarını ayarlayarak alan adını hosting hizmetinize yönlendirin.

Yalnızca ilk yıl fiyatına değil, yenileme fiyatına da dikkat edin. Kampanyalı fiyatlar yaygındır ve yenileme ücreti belirgin şekilde yüksek olabilir. Ayrıca birçok kayıt firması ve registry, kayıttan veya önceki bir transferden sonra belirli bir süre, genellikle 60 gün, başka bir firmaya transferi engeller.

Bir ismin kime ait olduğunu öğrenmek

İstediğiniz isim alınmışsa, bir sorgu size kayıt firmasını, oluşturma ve bitiş tarihlerini ve durum kodlarını gösterir. Bunun geleneksel aracı WHOIS idi; genel uzantılarda artık yerini daha düzenli ve yapılandırılmış veri sunan RDAP’a bıraktı. İkisini de TLDix WHOIS ve RDAP sorgulama aracıyla çalıştırabilirsiniz. Gizlilik kuralları nedeniyle kişisel iletişim bilgileri genellikle gizlenir.

Kayıttan sonra alan adınızı güvende tutmak

Alan adı kayıplarının çoğu bilgisayar korsanlarından değil, basit ihmallerden kaynaklanır: süresi dolmuş bir kredi kartı, işten ayrılmış bir çalışana giden yenileme bildirimi ya da ismin hangi hesapta olduğunu kimsenin hatırlamaması. Birkaç alışkanlık bunların neredeyse tamamını önler.

• Otomatik yenilemeyi açın ve ödeme yönteminizi güncel tutun.
• Uzun süre kullanacağınız bir e-posta adresi kullanın; tercihen aynı alan adı üzerinde olmayan bir adres seçin ki alan adı çalışmasa bile bildirimleri alabilesiniz.
• Kayıt firmanızda iki adımlı doğrulamayı etkinleştirin.
• Transfer kilidini açık tutun; yalnızca alan adını gerçekten taşırken kapatın.
• Bitiş tarihlerini tek bir yerden takip edin; kendi yenileme döngüleri olan SSL sertifikalarını ve hosting paketlerini de bu listeye ekleyin.

Bir alan adının süresi dolarsa, çoğu genel uzantı önce bir ek süre (grace period), ardından da sahibinin genellikle ek ücretle hâlâ geri alabileceği bir kurtarma süresi (redemption) tanır. Bu süreler bitince isim silinir ve herkes kaydedebilir. Her aşamayı alan adı yaşam döngüsü yazımızda anlattık. O noktaya hiç gelmemek için alan adlarınızı TLDix alan adı paneline ekleyip her yenileme tarihinden önce hatırlatma alabilirsiniz.

Özet

Alan adı, internetteki kalıcı adresinizdir: DNS onu sunucu adreslerine çevirir, hosting içeriği sunar, kayıt firması da kaydınızın aktif kalmasını sağlar. Net bir isim seçin, doğru bilgilerle kendi adınıza kaydedin, yenileme fiyatını bilin ve bitiş tarihlerini gözden kaçırmayın. Bu temelleri doğru attığınızda, müşterilerinizin bildiği adresi hiç kaybetmeden hosting değiştirebilir, sitenizi yenileyebilir ve yeni pazarlara açılabilirsiniz.