Yeni Genel Alan Adı Uzantılarının (gTLD) Yükselişi

İnternet tarihinin büyük bölümünde alan adı seçmek, .com, .net ve .org gibi birkaç genel uzantı ya da bir ülke kodu arasında tercih yapmak anlamına geliyordu. ICANN’in 2012’de Yeni gTLD Programı’nı başlatmasıyla bu tablo tamamen değişti. Bugün .shop ve .app gibi pratik uzantılardan .photography ya da .bike gibi niş uzantılara kadar binin çok üzerinde genel üst düzey alan adı var. Bu yazıda yeni gTLD’lerin nereden geldiğini, birbirlerinden nasıl ayrıldıklarını, fiyat ve yenileme konusunda nelere dikkat etmeniz gerektiğini ve bunlardan birinin alan adı stratejinize uyup uymadığına nasıl karar verebileceğinizi anlatıyoruz.

Yeni gTLD’ler nereden çıktı?

Küresel alan adı sistemini koordine eden kuruluş olan ICANN, daha önceki turlarda .info, .biz ve .mobi gibi birkaç uzantı eklemişti. 2012 turu ise bambaşka bir ölçekteydi. Şirketler, topluluklar ve şehirler kendi üst düzey alan adlarını işletmek için başvurabiliyordu; başvuru başına değerlendirme ücreti 185.000 ABD dolarıydı. ICANN’e yaklaşık 1.930 başvuru yapıldı ve ilk yeni gTLD’ler 2013’te kök bölgeye (root zone) eklendi.

Başvuru sahipleri birkaç gruba ayrılıyordu. Bir kısmı çok sayıda genel kelimeye başvuran, yalnızca bu işe odaklı kayıt kuruluşu şirketleriydi. Google ve Amazon gibi büyük teknoloji şirketleri hem genel kelimelere hem de kendi markalarına başvurdu. Şehirler .berlin, .london ve .istanbul gibi uzantılar için başvurdu; birçok marka da yalnızca kendi siteleri için kullandıkları “nokta-marka” (dot-brand) uzantılar edindi. Tüm bu kategorilerin birbirine nasıl oturduğunu görmek için alan adı uzantılarını anlamak rehberimizi okuyabilirsiniz.

Yeni gTLD türleri

Bu ayrım önemlidir; çünkü kısıtlı uzantılar bir güven sinyali taşıyabilirken açık uzantılar daha ucuz ve hızlı kaydedilir, ancak daha fazla düşük kaliteli kaydı da çekebilir.

Markalar neden bu kadar çok başvurdu?

Bir nokta-marka uzantısı, şirkete kendi uzantısı altındaki her isim üzerinde tam kontrol sağlar. Bu uzantının içinde kimse benzer bir isim kaydedemez ve marka istediği zaman kısa, kampanyaya özel adresler oluşturabilir. Pratikte pek çok marka uzantısı sınırlı biçimde kullanıldı ve bir kısmı daha sonra sahipleri tarafından sonlandırıldı. Bu da bir uzantıya sahip olmanın basit bir pazarlama harcaması değil, uzun vadeli bir operasyonel sorumluluk olduğunu gösteriyor.

Varsayılan olarak güvenlik: .app ve .dev

.app ve .dev uzantılarını Google işletir ve bu uzantıların tamamını büyük tarayıcılara gömülü olan HSTS ön yükleme (preload) listesine eklemiştir. HSTS, yani HTTP Strict Transport Security, tarayıcıya yalnızca HTTPS üzerinden bağlanmasını söyler. Uzantının tamamı ön yüklendiği için tarayıcı, bir .app veya .dev sitesini düz HTTP üzerinden açmayı ilk ziyarette bile reddeder.

Pratikte bunun anlamı şudur:

• Site hiç çalışmadan önce geçerli bir SSL/TLS sertifikasına sahip olmanız gerekir.
• Süresi dolmuş bir sertifika yalnızca uyarı göstermekle kalmaz; ziyaretçiler genellikle uyarıyı geçip siteye giremez.
• HTTPS olmadan .dev adı kullanan yerel geliştirme ortamları modern tarayıcılarda çalışmaz.

Bu durum .app ve .dev’i güvenliğe önem veren projeler için cazip kılar; ama aynı zamanda sertifika yenilemelerini izlemeyi vazgeçilmez hâle getirir. Otomatik sertifika yenileme sessizce başarısız olabilir ve bu uzantılarda böyle bir hata siteyi tamamen erişilemez yapar.

Aynı yaklaşım yayılıyor. Başka kayıt kuruluşları da uzantılarını ön yüklemeyi tercih etti ve birçok site sahibi kendi alan adlarını bu listeye ekletiyor. Uzantınız bunu zorunlu kılsın ya da kılmasın, HTTPS’i zorunlu saymak ve sertifika bitiş tarihlerini takip etmek artık temel bir iyi uygulamadır.

.xyz örneği ve açık uzantılar

.xyz 2014’te kullanıma açıldı ve düşük giriş fiyatları ile görünür kullanım örnekleri sayesinde en çok kaydedilen yeni gTLD’lerden biri oldu; en bilinen örnek, Google’ın çatı şirketi Alphabet’in kurumsal adres olarak abc.xyz’yi seçmesidir. .xyz, .online ve .site gibi açık uzantılar neredeyse herkesin kısa bir isim bulmasını mümkün kıldı; ancak düşük fiyatlar spam ve kötüye kullanımı da çekiyor. Bazı e-posta filtreleri ve güvenlik araçları belirli ucuz uzantılardan gelen trafiğe daha şüpheyle yaklaşır. Yeni bir gTLD alan adından e-posta göndermeyi planlıyorsanız bunu önceden test etmeye değer.

Bu, açık uzantıların kötü bir seçim olduğu anlamına gelmez. Pek çok meşru girişim, içerik üreticisi ve proje bunları başarıyla kullanıyor. Yalnızca SPF, DKIM ve DMARC kayıtlarını doğru yapılandırmanız, yeni bir gönderim alan adını kademeli olarak ısıtmanız ve tutarlı, meşru kullanımla itibar oluşturmanız gerekir.

Fiyatlandırma, premium katmanlar ve yenileme tuzakları

Yeni gTLD fiyatları çoğu kişinin beklediğinden daha çeşitlidir. Satın almadan önce anlamanız gereken birkaç nokta var:

• Promosyonlu ilk yıl fiyatları: Kayıt firmaları ilk yılı çoğu zaman ciddi indirimle sunar. Sonraki her yıl ödeyeceğiniz tutar yenileme fiyatıdır; karşılaştırmayı bu rakam üzerinden yapın.
• Premium isimler: Kayıt kuruluşları kısa veya değerli kelimeleri premium olarak işaretleyip çok daha yüksek fiyat isteyebilir. Bazı premium isimlerde yüksek fiyat yalnızca kayıtta değil, her yenilemede uygulanır.
• Kayıt kuruluşu fiyat değişiklikleri: gTLD kayıt kuruluşları, ICANN sözleşmelerindeki bildirim kurallarına uyarak toptan fiyatlarını değiştirebilir. Birçok kayıt firmasında birkaç yıllık kayıt, mevcut fiyatı sabitlemeye yardımcı olur.
• Kayıt firmasına göre farklı fiyatlar: Aynı uzantının perakende fiyatı firmadan firmaya değişir.

Ödeme sayfasında gösterilen yenileme fiyatını mutlaka kontrol edin ve bitiş tarihiyle birlikte not alın. İsmin premium olduğunu fark etmediyseniz ucuz bir ilk yıl, beklenmedik derecede yüksek bir faturaya dönüşebilir.

Fiyat konusunda bir diğer önemli nokta da bütçe planlamasıdır. Birkaç farklı uzantıda isim tutuyorsanız her birinin yenileme tarihini ve tutarını tek bir tabloda toplayın. Böylece hangi alan adlarının gerçekten işinize yaradığını, hangilerinin yalnızca koruma amacıyla tutulduğunu ve hangilerinden vazgeçebileceğinizi kolayca görebilirsiniz. Kullanmadığınız ve marka açısından risk taşımayan isimleri bilinçli olarak bırakmak, her yıl gereksiz yenileme ücreti ödemekten çok daha mantıklıdır. Bırakmaya karar verdiğiniz isimler için de bu kararı yazılı olarak kaydedin ki ekipteki başka biri onları yanlışlıkla yenilemeye çalışmasın.

Yeni gTLD’ler SEO’ya yarar mı, zarar mı?

Google, yeni gTLD’lerin aramada diğer genel uzantılar gibi değerlendirildiğini açıkça belirtmiştir. Uzantıdaki bir anahtar kelime, örneğin .shop veya .photography, tek başına sıralama avantajı sağlamaz. .berlin gibi coğrafi gTLD’ler de ülke sinyali olarak değil, genel uzantı olarak ele alınır. Önemli olan her alan adında olduğu gibi aynıdır: faydalı içerik, hızlı ve güvenli bir site ve gerçek bağlantılar. Asıl etki kullanıcı algısı, akılda kalıcılık ve tıklanma oranı üzerindedir; bunlar da hedef kitlenizin uzantıyı tanıyıp ona güvenip güvenmediğine bağlıdır.

Yerleşik bir siteyi .com’dan yeni bir gTLD’ye taşıyorsanız bunu diğer tüm alan adı taşımaları gibi ele alın: Sayfa sayfa 301 yönlendirmeleri kurun ve eski adı uzun süre yenilemeye devam edin.

Yeni bir gTLD kaydetmeden önce kontrol listesi

1. Tercih ettiğiniz ismin farklı uzantılarda boş olup olmadığını TLDix alan adı sorgulama ile kontrol edin.
2. Özellikle kısıtlı veya coğrafi uzantılarda kayıt kuruluşunun uygunluk kurallarını okuyun.
3. Yalnızca ilk yıl fiyatını değil, yenileme fiyatını karşılaştırın ve ismin premium olup olmadığını doğrulayın.
4. .app, .dev ve diğer HSTS ön yüklemeli uzantılarda yayına almadan önce HTTPS’i ve sertifika takibini kurun.
5. İletişim formlarının, ödeme sağlayıcılarının ve e-posta sistemlerinin uzantınızı kabul ettiğini test edin. Eski yazılımlar bazen uzun TLD’leri reddeder; sektör bu konuya evrensel kabul (universal acceptance) adını verir.
6. Markanızı korumak için eşleşen .com veya yerel ülke uzantısını da almayı düşünün.

Sırada ne var: ICANN’in yeni turu

ICANN, 2012 turundan çıkarılan dersleri yıllarca topluluk temelli politika süreci aracılığıyla gözden geçirdi ve yeni gTLD’ler için yeni bir başvuru turu açmayı planlıyor. Bir sonraki turun daha net kurallar, yeterince temsil edilmeyen bölgelerdeki başvuru sahiplerine destek ve Latin olmayan alfabelerdeki uluslararası alan adlarına (IDN) daha fazla ilgi gibi iyileştirmeler içermesi bekleniyor. Kesin takvim ICANN’in yayımladığı programa bağlı olduğundan güncel tarihler için ICANN’in resmî duyurularını takip edin. İşletmeler açısından asıl çıkarım şu: Alan adı alanı, daha fazla nokta-marka uzantısı da dahil olmak üzere büyümeye devam edecek; bu da markanızı farklı uzantılarda izlemeyi giderek daha önemli hâle getiriyor.

Büyüyen bir portföyü kontrol altında tutmak

Yeni gTLD’ler bir ismi aynı anda birkaç uzantıda kaydetmeyi cazip kılar. Her ek alan adı yeni bir yenileme tarihi, belki başka bir kayıt firması ve başka bir sertifika demektir. Her ismin kayıt firmasını ve bitiş tarihini doğrulamak için WHOIS ve RDAP sorgulama aracını kullanın; ardından alan adlarınızı ve SSL sertifikalarınızı tek bir yerden takip edin. Böylece iki yıl önce anlık bir hevesle kaydettiğiniz bir isim sessizce elinizden çıkmaz.

Yeni gTLD’ler ne bir hevesten ibarettir ne de .com’un yerini alır. Yenileme maliyetleri ve güvenlik gereksinimleri göz önünde bulundurularak dikkatle seçildiğinde, bir projeye kısa, açıklayıcı ve akılda kalıcı bir adres sunabilirler.